Jaskra – objawy, przyczyny i leczenie choroby, która niszczy wzrok bez bólu

Ponad połowa osób chorujących na jaskrę nie wie, że ją ma. Nie dlatego, że zaniedbują zdrowie – ale dlatego, że jaskra przez lata nie daje żadnych objawów. Niszczy wzrok po cichu, milimetr po milimetrze. I jedyne, co ją zatrzymuje, to badanie okulistyczne.

Czym właściwie jest jaskra?

Jaskra to nie jedna choroba. To grupa schorzeń, których wspólnym mianownikiem jest uszkodzenie nerwu wzrokowego – struktury łączącej oko z mózgiem. Bez sprawnego nerwu wzrokowego obraz, który rejestruje siatkówka, nie dociera do mózgu. Widzenie się pogarsza. A gdy nerw obumiera – nie da się go odbudować. Żadną metodą, żadnym lekiem.

Głównym sprawcą uszkodzeń jest podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, które mechanicznie uciska i niszczy włókna nerwowe. Ale – i to ważne – jaskra może rozwijać się również przy ciśnieniu w normie. Dlatego sam pomiar ciśnienia to za mało, żeby wykluczyć chorobę.

W Polsce na jaskrę choruje szacunkowo 800 tysięcy do miliona osób. W Europie w 2024 roku liczba chorych powyżej 40. roku życia przekroczyła 12 milionów – i połowa z nich nie wie o swojej chorobie.

Dlaczego tak trudno zauważyć objawy jaskry?

Tu leży sedno problemu.

Najczęstsza postać – jaskra pierwotna otwartego kąta – przez wiele lat nie powoduje bólu, nie zmienia ostrości wzroku i nie daje żadnych niepokojących sygnałów. Uszkodzenie zaczyna się od skrajnych rejonów pola widzenia – tych, których i tak nie używamy świadomie. Mózg jest mistrzem w kompensowaniu ubytków: automatycznie „uzupełnia” brakujące fragmenty obrazu, przez co pacjent niczego nie zauważa.

Gdy jaskra staje się widoczna dla samego chorego — nerw wzrokowy jest często już w poważnym stopniu uszkodzony. Utracona część widzenia nie wraca.

Centrum Kontroli i Prewencji Chorób USA (CDC) wskazuje wprost: brak wczesnych objawów jest powodem, dla którego połowa chorych na jaskrę nie jest świadoma swojej choroby. To nie jest specyfika Stanów Zjednoczonych — identyczne dane płyną z badań europejskich. Spośród szacowanych 12,26 miliona Europejczyków z jaskrą niemal 6,86 miliona ma chorobę niezdiagnozowaną — wynika z metaanalizy opublikowanej w 2025 roku w prestiżowym piśmie Ophthalmology, obejmującej 55 000 pacjentów z 14 krajów.

To liczby, które powinny robić wrażenie.

Dwa oblicza jaskry — zupełnie różne objawy

Warto wiedzieć, że jaskra nie zawsze przebiega bezobjawowo. Zależy to od jej rodzaju.

Jaskra otwartego kąta — „cicha złodziejka”

Najczęstsza postać (ok. 80–90% przypadków). Przebiega latami bez żadnych objawów. Gdy pacjent w końcu zauważa problem ze wzrokiem, choroba jest już zaawansowana.

Pierwsze symptomy, które mogą – ale nie muszą – pojawić się w pośrednich stadiach:

• Stopniowe zawężanie pola widzenia (zaczyna się od obrzeży)
• Trudności z widzeniem w słabym oświetleniu
• Efekt „halo” – świetliste pierścienie wokół latarni lub świateł samochodowych w nocy
• Wrażenie lekkiego zmęczenia oczu przy czytaniu

Problem w tym, że każdy z tych objawów można przypisać zmęczeniu, ekranowi komputera lub starzeniu się wzroku. I większość ludzi tak właśnie robi.

Jaskra zamkniętego kąta — ostry atak

Znacznie rzadsza, ale dramatyczna w przebiegu. Ostry atak jaskry to nagłe, gwałtowne zablokowanie odpływu cieczy wodnistej. Objawy pojawiają się nagle i są wyraźne:

• Silny, nagły ból oka i głowy – często nie do zniesienia
• Gwałtowne pogorszenie widzenia lub widzenie przez mgłę
• Zaczerwienienie oka
• Nudności i wymioty – objawy bólowe są tak silne, że mylone z atakiem migreny lub problemami żołądkowymi
• Efekt halo wokół źródeł światła

Ostry atak jaskry to nagłe pogotowie okulistyczne. Każda godzina zwłoki pogłębia nieodwracalne uszkodzenie nerwu. Jeśli widzisz te objawy — jadę na izbę przyjęć, nie czekam do rana.

Kto jest w grupie ryzyka?

Jaskra może dotknąć każdego, ale niektóre osoby są bardziej narażone. Regularne badania powinny być absolutnym priorytetem, jeśli:

• Masz ponad 40 lat – po czterdziestce ryzyko rośnie z każdą dekadą
• Masz jaskrę w rodzinie – rodzeństwo osoby chorej ma niemal 10-krotnie wyższe ryzyko niż populacja ogólna
• Jesteś krótkowidz – szczególnie przy dużych wadach, tarcza nerwu jest bardziej podatna na uszkodzenia
• Chorujesz na cukrzycę lub nadciśnienie – obie choroby wpływają na ukrwienie nerwu wzrokowego
• Długo stosujesz steroidy – tabletki, krople do oczu, nawet maści nakładane wokół oczu mogą podnosić ciśnienie śródgałkowe
• Masz stwierdzone podwyższone ciśnienie w oku (nadciśnienie oczne) – bez objawów, ale z ryzykiem

Jak się diagnozuje jaskrę?

Jedno badanie nie wystarczy – jaskra wymaga kilku pomiarów, które razem dają pełny obraz.

Badania diagnostyczne stosowane w CM Niemczuk:

• Tonometria – pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego. Podstawa każdej wizyty kontrolnej, ale sama w sobie niewystarczająca – bo ciśnienie może być prawidłowe przy istniejącej jaskrze.
• Badanie OCT tarczy nerwu wzrokowego – tomografia optyczna, która pozwala zobaczyć strukturę nerwu wzrokowego w przekroju i wykryć ubytki włókien nerwowych, zanim pojawią się zmiany w polu widzenia. To jedno z najważniejszych narzędzi wczesnej diagnostyki jaskry.
• Badanie pola widzenia (perymetria) – komputerowe badanie, które mapuje obszary widzenia i wykrywa ubytki. Zmiany w polu widzenia pojawiają się stosunkowo późno – gdy utracone jest już ok. 40–50% włókien nerwowych.
• Gonioskopia – ocena kąta przesączania, kluczowa przy podejrzeniu jaskry zamkniętego kąta.
• Pachymetria – pomiar grubości rogówki. Cienka rogówka może fałszować wyniki tonometrii, zaniżając rzeczywiste ciśnienie.

Właśnie dlatego w diagnostyce jaskry liczy się kompleksowe podejście, a nie jeden wynik z jednej wizyty.

Jak leczy się jaskrę?

Jasna i ważna informacja na start: jaskry nie można wyleczyć. Uszkodzeń nerwu wzrokowego, które już powstały, nie da się cofnąć. Celem leczenia jest zatrzymanie choroby w miejscu, w którym jest – i niedopuszczenie do dalszego pogorszenia wzroku.

Leczenie dobierane jest indywidualnie, w zależności od rodzaju i zaawansowania jaskry.

Krople obniżające ciśnienie

Najczęstszy pierwszy krok. Różne grupy leków działają na różne mechanizmy – zmniejszają produkcję cieczy wodnistej lub poprawiają jej odpływ. Krople stosuje się na stałe, zazwyczaj raz lub dwa razy dziennie.

Kluczowe jest regularne stosowanie i regularne kontrole – ciśnienie powinno być monitorowane, a dawkowanie dostosowywane do odpowiedzi.

Leczenie laserowe

Gdy krople nie wystarczają lub przy określonych typach jaskry:

• Irydotomia laserowa – przy jaskrze zamkniętego kąta, wykonanie otworu w tęczówce poprawia odpływ cieczy. Więcej o tym zabiegu przeczytasz w artykule: Irydotomia laserowa – na czym polega?
• Trabekuloplastyka laserowa (MLT/SLT) – zabieg poprawiający odpływ cieczy przez beleczkowanie, stosowany przy jaskrze otwartego kąta. Bezbolesny, ambulatoryjny.

Leczenie chirurgiczne

W zaawansowanych przypadkach lub gdy inne metody zawodzą – trabekulektomia lub inne procedury tworzące nowe drogi odpływu cieczy z oka.

Jak często badać wzrok, żeby nie przegapić jaskry?

Zależy od grupy ryzyka:

Sytuacja	Zalecana częstość badań
Osoba bez czynników ryzyka, po 40. r.ż.	Co 2 lata
Czynniki ryzyka (rodzina, cukrzyca, krótkowzroczność)	Co roku
Potwierdzone nadciśnienie oczne	Co 6–12 miesięcy
Zdiagnozowana jaskra w trakcie leczenia	Co 3–6 miesięcy

Badanie okulistyczne przy jaskrze to nie to samo co wizyta u optyka po nowe okulary. Wymagane jest badanie dna oka, OCT i tonometria – a to możliwe tylko u okulisty.

Leczenie jaskry w Centrum Medycznym Niemczuk w Wejherowie

Diagnostyką i leczeniem jaskry w CM Niemczuk zajmuje się lek. Leszek Niemczuk – okulista z ponad 30-letnim doświadczeniem klinicznym. Dysponujemy pełną diagnostyką jaskrową: tonometria, OCT nerwu wzrokowego, perymetria komputerowa i gonioskopia w jednym miejscu.

Wykonujemy zabiegi laserowe – irydotomię laserową i trabekuloplastykę MLT – bez konieczności kierowania pacjenta do innej placówki.

Przyjmujemy bez skierowania, bez kolejki NFZ. Zadzwoń lub wypełnij formularz i umów się na wizytę: Kontakt CMNiemczuk.

Najczęstsze pytania o jaskrę (FAQ)