Irydotomia laserowa – na czym polega, kiedy jest wskazana i czego się spodziewać?

Zabieg trwa kilka minut, nie boli i nie wymaga hospitalizacji. Może jednak uchronić Cię przed jedną z najgroźniejszych sytuacji w okulistyce – ostrym atakiem jaskry. Czym jest irydotomia laserowa i kto powinien ją rozważyć? Wyjaśniamy bez zbędnego żargonu.

Najpierw trochę anatomii

Twoje oko nieustannie produkuje płyn zwany cieczą wodnistą. Nie chodzi o łzy – to zupełnie inny płyn, krążący wewnątrz gałki ocznej. Powstaje za tęczówką (kolorową częścią oka), przepływa przez źrenicę do przedniej komory i odpływa przez specjalną strukturę zwaną kątem przesączania.

Problem pojawia się wtedy, gdy tęczówka jest zbudowana w taki sposób, że blokuje lub znacznie utrudnia ten przepływ. Ciśnienie wewnątrz oka rośnie, nerw wzrokowy jest coraz bardziej uciśnięty – i właśnie tak zaczyna się jaskra zamkniętego kąta.

Czym jest irydotomia laserowa?

Irydotomia laserowa to wykonanie maleńkiego otworu w obwodowej części tęczówki – zazwyczaj w górnej jej części, zasłoniętej powieką, przez co jest niewidoczny dla innych. Otwór ma średnicę ułamka milimetra, ale to wystarczy, żeby ciecz wodnista miała dodatkową, swobodną drogę przepływu – już niezależną od tego, czy źrenica jest szeroka czy wąska.

Efekt? Wyrównanie ciśnienia między komorą tylną i przednią, pogłębienie komory przedniej i odblokowanie kąta przesączania.

Co ważne: irydotomia nie leczy uszkodzeń nerwu wzrokowego, które już powstały. Działa profilaktycznie – zapobiega dalszemu postępowi choroby i – przede wszystkim – ostremu atakowi jaskry.

Kiedy lekarz może zaproponować ten zabieg?

Wskazań jest kilka, ale wszystkie łączy jedno: nieprawidłowy odpływ cieczy wodnistej lub ryzyko jego zamknięcia.

Najczęstsze wskazania:

• Jaskra pierwotna zamkniętego kąta – zabieg jest tu leczeniem pierwszego wyboru, jeszcze przed farmakologią
• Wąski kąt przesączania z ryzykiem zamknięcia – irydotomia profilaktyczna, zanim dojdzie do ataku
• Ostry atak jaskry – irydotomia wykonywana pilnie lub po opanowaniu ostrego epizodu, jako zabieg definitywny
• Jaskra barwnikowa – gdy nadmiernie wysypujący się barwnik z tęczówki zatyka kąt przesączania
• Drugie oko po ostrym ataku – statystycznie bardzo wysokie ryzyko ataku w oku dotychczas zdrowym

Irydotomia profilaktyczna – czy zawsze jest potrzebna?

To pytanie, które zadają sobie okuliści na całym świecie. Przez długi czas standardem było wykonywanie irydotomii u każdego pacjenta ze stwierdzonym wąskim kątem. Wyniki badania klinicznego ZAP (Zhongshan Angle-Closure Prevention Trial) – jednego z największych randomizowanych badań w tej dziedzinie, obejmującego 889 pacjentów, z 14-letnim okresem obserwacji – pokazują jednak niuansowy obraz.

Oczy leczone za pomocą irydotomii laserowej wykazały 69-procentowe zmniejszenie ryzyka rozwoju jaskry zamkniętego kąta w porównaniu z oczami nieleczonymi. Jednocześnie dane z 14 lat obserwacji sugerują, że u większości pacjentów z podejrzeniem zamknięcia kąta (bez potwierdzonych zmian) ryzyko progresji jest niskie nawet bez leczenia – a irydotomia może nieznacznie podwyższać długoterminowe ciśnienie śródgałkowe i przyspieszać powstawanie zaćmy.

Co to oznacza w praktyce? Że decyzja o irydotomii profilaktycznej powinna być indywidualna – oparta na szczegółowym badaniu kąta przesączania (gonioskopii), budowie oka, wieku i czynnikach ryzyka. Nie każdy wąski kąt wymaga natychmiastowego zabiegu. Właśnie dlatego kwalifikacja jest tak ważna.

Jak przebiega zabieg krok po kroku?

Irydotomia laserowa wykonywana jest ambulatoryjnie – przychodzisz, masz zabieg i wracasz do domu. Oto jak to wygląda.

Przed zabiegiem:

• Lekarz zakrapla oczy kroplami zwężającymi źrenicę (pilokarpiną) – napina to tęczówkę i ułatwia precyzyjne wykonanie otworu
• Następnie zakrapla krople znieczulające
• Profilaktycznie podawany jest lek obniżający ciśnienie śródgałkowe

Podczas zabiegu:

• Siadasz przed lampą szczelinową, na oko przykładana jest specjalna soczewka kontaktowa z żelem – daje lekarzowi bardzo duże powiększenie i stabilizuje oko
• Lekarz kieruje wiązkę lasera YAG (lub sekwencję argon + YAG w trudniejszych przypadkach, np. przy grubej lub silnie pigmentowanej tęczówce) na wybrany punkt tęczówki
• Słyszysz kilka kliknięć – i po chwili otwór jest gotowy
• Cały zabieg trwa 5–10 minut

Po zabiegu:

• Ciśnienie w oku mierzone jest po ok. 30–60 minutach – to rutynowa kontrola, bo u części pacjentów ciśnienie chwilowo rośnie tuż po zabiegu
• Jeśli wynik jest prawidłowy, wracasz do domu
• Przez kilka tygodni stosujesz krople przeciwzapalne przepisane przez lekarza

Co czuć podczas zabiegu i po nim?

Podczas zabiegu: Większość pacjentów opisuje zabieg jako bezbolesny lub niemal bezbolesny. Możesz poczuć lekkie ukłucia przy kolejnych impulsach lasera – to normalne. Światło lasera jest intensywne, dlatego przez chwilę możesz widzieć błyski.

Bezpośrednio po zabiegu: Przez kilka godzin widzenie może być niewyraźne lub lekko zamglone – efekt działania kropli i reakcji na laser. Często pojawia się lekka nadwrażliwość na światło.

W kolejnych dniach: Część pacjentów zgłasza, że przy patrzeniu na jasne źródło światła (latarnię w nocy, słońce) pojawia się dodatkowy „odblask” lub linia w polu widzenia — to zjawisko zwane dysfotopsją, związane z samym otworem w tęczówce. Ryzyko tego powikłania jest jednym z powodów, dla których decyzja o irydotomii profilaktycznej powinna być dobrze przemyślana. U większości pacjentów dysfotopsja jest łagodna i z czasem przestaje być zauważalna.

Jakie są możliwe powikłania po irydotomii laserowej?

Irydotomia jest uważana za zabieg bezpieczny, ale – jak każda procedura medyczna – nie jest wolna od ryzyka.

Możliwe powikłania:

• Przejściowy wzrost ciśnienia śródgałkowego – pojawia się u części pacjentów tuż po zabiegu, dlatego ciśnienie mierzone jest kontrolnie jeszcze w gabinecie
• Krwawienie z tęczówki – zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu kilku minut podczas zabiegu
• Dysfotopsja – opisana wyżej, najczęściej przemijająca
• Stan zapalny – leczony kroplami, które przepisywane są rutynowo po każdym zabiegu
• Zrosty na tęczówce – rzadkie powikłanie przy nieprawidłowym gojeniu
• Wtórne zmętnienie soczewki – przy bardzo bliskim położeniu lasera względem soczewki

Ciężkie powikłania zdarzają się bardzo rzadko. Ważne jest jednak, by po zabiegu stosować się do zaleceń lekarza i nie opuszczać wizyt kontrolnych.

Czy po irydotomii trzeba nadal brać leki na jaskrę?

To zależy od sytuacji wyjściowej.

Jeśli irydotomia była jedynym problemem (czysta jaskra zamkniętego kąta bez uszkodzenia nerwu) i zabieg skutecznie otworzył kąt przesączania – odpowiednio wczesne wykonanie irydotomii może pozwolić na całkowitą rezygnację z leczenia farmakologicznego.

Jeśli jednak nerw wzrokowy był już uszkodzony, ciśnienie nie wróciło do normy lub masz jednocześnie jaskrę otwartego kąta – leki prawdopodobnie będą nadal potrzebne. Irydotomia rozwiązuje problem anatomiczny, ale nie cofnie zmian, które zdążyły powstać.

Każdy przypadek jest inny – decyzja o leczeniu po zabiegu zawsze należy do lekarza prowadzącego.

Irydotomia laserowa w Centrum Medycznym Niemczuk

Zabiegi irydotomii laserowej w CM Niemczuk wykonuje lek. Leszek Niemczuk – okulista z ponad 30-letnim doświadczeniem klinicznym w diagnostyce i leczeniu jaskry. Dysponujemy laserem okulistycznym najnowszej generacji oraz pełną diagnostyką przedniego odcinka oka, w tym badaniem AS-OCT, które pozwala precyzyjnie ocenić kąt przesączania przed kwalifikacją do zabiegu.

Każdy pacjent przed irydotomią przechodzi indywidualną konsultację kwalifikacyjną – nie wykonujemy zabiegu rutynowo u wszystkich z wąskim kątem. Decyzja zawsze oparta jest na pełnym obrazie klinicznym.

Przyjmujemy pacjentów z Wejherowa, Rumi, Redy i całego powiatu wejherowskiego oraz Trójmiasta – bez skierowania, bez kolejki NFZ.

Sprawdź cennik zabiegów

Irydotomia laserowa – najczęstsze pytania pacjentów (FAQ)